เอาจริง ๆ แทบทุกคนบ่นเหมือนกัน เด็กสมัยนี้ใจร้อนขึ้น ก้าวร้าวขึ้น “เอะอะก็ปรี๊ด” เราคิดไปเองหรือเปล่า ไม่เลย เพราะมีหลักฐานครับ
1. หน้าจอ คือพิษแฝง
การศึกษารวมกว่า 117 งานวิจัย ครอบคลุมเด็กเกือบ 300,000 คน พบว่า เด็กที่ใช้เวลาหน้าจอมาก — ไม่ว่าจะเล่นเกม ดูทีวี หรือใช้โซเชียล — มีความเสี่ยงสูงขึ้นต่อ ความก้าวร้าว ความวิตกกังวล และการเห็นคุณค่าในตัวเองต่ำ และความสัมพันธ์นี้เป็น “สองทาง” เด็กที่เครียดก็มักหนีไปอยู่กับหน้าจอ และหน้าจอก็ยิ่งทำให้ปัญหาแย่ลง (ABC News, 2025; JAMA Psychiatry, 2023)
การปฎิสัมพันธ์แบบหน้าจอ ทำให้สามารถตามใจตัวเองได้ โดยหน้าจอไม่ขัดใจ และเลือกดูอะไร ที่เร้า อารมณ์หรือสนุก ทำให้ขาดการโต้ตอบหรือสั่งสอนว่า อะไรดีหรือไม่ดีแบบ real time ได้ เรียกว่า ขาดทักษะสังคม
2. เกมออนไลน์: ตัวกระตุ้นแรงกว่าหนังหรือทีวี
งานวิจัยหลายชิ้นพบว่า วิดีโอเกม เป็นตัวทำนายพฤติกรรมก้าวร้าวได้ชัดเจนกว่าแค่ดูสื่อ เพราะเกมทำให้ผู้เล่นมีปฏิสัมพันธ์และมีบทบาทในความรุนแรงโดยตรง เกมส์บางเกมส์ หากไม่ได้ควบคุม มันก็จะทำให้มีพฤติกรรมแฝงและเลียนแบบได้ โดยเฉพาะในวัยที่กำลังโต และถูกชักจูงพฤิตกรรมได้ง่าย ยิ่งเกมส์ สมัยนี้ ยิ่งเลียนแบบได้เหมือนจริง
3. บ้านและโรงเรียน: ไม่ใช่ที่ปลอดภัยเสมอไป
Meta-analysis ผู้ใหญ่กว่า 20,000 คน พบว่า เด็กที่ถูกทำร้ายด้วยคำพูด (เช่น ด่าทอ เหยียดหยาม ข่มขู่) มีโอกาสมีปัญหาสุขภาพจิตในวัยผู้ใหญ่เพิ่มขึ้น 64% มากกว่าการถูกทำร้ายทางกาย (52%)
การสำรวจนักเรียนจีนกว่า 95,500 คน พบว่า การถูกกลั่นแกล้ง แม้เพียงเล็กน้อย เพิ่มความเสี่ยงต่อปัญหาทางจิตและพฤติกรรม 3–4 เท่า ส่วนการกลั่นแกล้งรุนแรงเพิ่มเสี่ยงได้ถึง 11–18 เท่า ครอบคลุมความวิตกกังวล ภาวะซึมเศร้า PTSD นอนไม่หลับ และติดอินเทอร์เน็ต
เรื่องนี้ ส่วนหนึ่งเป็นเพราะสังคมแห่งการ bully และมีการ share ค่านิยม ในขณะที่โลกสมัยใหม่ ส่งเสริมความเท่าเทียม แต่เด็ก มีทางเลือกในการแสดงออกมากกว่า บางครั้งเป็นสัญชาตญาณ ในการข่มเหงและเด่นดัง ในขณะที่ยังไม่ยั้งคิด โดยเฉพาะ หากผู้ปกครองมีเวลาในการสั่งสอนน้อย
4. สื่อรุนแรง: เด็กไม่ได้แค่ดู แต่ซึมซับ
การทดลอง Bobo Doll เจ้าตุ้กตาล้มลุก ของ Albert Bandura ในยุค 1960s ทำให้เรารู้ว่า เด็กมีแนวโน้มเลียนแบบพฤติกรรมก้าวร้าวจากสิ่งที่เห็น ไม่ว่าจะเป็นคนจริง วิดีโอ หรือแม้แต่การ์ตูน
งานวิจัยติดตามโดย Leonard Eron หลายสิบปีต่อมา ก็ยืนยันว่าการเห็นความรุนแรงในสื่อสัมพันธ์กับพฤติกรรมก้าวร้าวในระยะยาว
แล้วกำแพงที่จะกั้นพฤติกรรมก้าวร้าวมันก็ถูกทลายโดย internet เสียด้วย อย่างที่เราเห็น คำพูดร้าย ๆ มากกว่าคำพูดที่ดีหลายเท่า นั้นทำให้ฟองน้ำจิตใจ ซึมซับได้ง่าย
สังคมสมัยนี้ ต้องดูแลเด็กให้ดี คนเก่ง ไม่ได้อยู่ในสังคมได้ เด็กที่มีความเป็นคนต่างหากที่จะอยู่ได้อย่างยั่งยืนและคือผู้อยู่รอด
- อจ สุรัตน์